Ο Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) Ρεθύμνου, ή ΧΥΤΑ Μαρουλά όπως έγινε γνωστός στους περισσότερους, και στον οποίο εναποτέθηκαν για χρόνια τα απορρίμματα των Δήμων Ρεθύμνου και Αρκαδίου, λειτούργησε νόμιμα από το 1994 μέχρι το 1998 οπότε έληξε και τυπικά η άδειά του. Ωστόσο ακόμη και τα χρόνια αυτά κανένα μέτρο περιβαλλοντικά φιλικό δεν ελήφθηκε κι ούτε ποτέ ο χώρος αποτέλεσε ΧΥΤΑ, όπως αυτός καθορίζεται από συγκεκριμένες προδιαγραφές που πρέπει να τηρεί προκειμένου να διασφαλιστούν η δημόσια υγεία και η προστασία του περιβάλλοντος (ατμόσφαιρα, υπέδαφος, υπόγεια και επιφανειακά νερά).
Σε μία έκταση που από την Ευρωπαική Ένωση έχει χαρακτηριστεί ως NATURA 2000 είναι δύσκολο να φανταστούμε να χωροθετείται ένας ΧΥΤΑ. Κι όμως στον Μαρουλά αυτό συνέβει. Ο Δήμος Ρεθύμνου τους πρώτους μήνες του 1991 με αδιαφανείς καθ’ όλα διαδικασίες πέτυχε να αγοράσει μια έκταση 300 στεμμάτων στην ορεινή ζώνη της περιφέρειας Άδελε και βόρεια του παραδοσιακού οικισμού Μαρουλά. Παραδοσιακά την έκταση, η οποία εντάσσεται στην Μαρουλιανή Χαλέπα, διαχειρίζονταν Μαρουλιανοί, καθώς βρίσκεται πλησιέστερα στον Μαρουλά, κι επιπλέον η πρόσβαση οδικώς στο σημείο είναι ευκολότερη από εκεί. Χαρακτηριστικό και ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της αγοραπωλησίας αυτής είναι η πλήρης μυστικότητα που κρατήθηκε, όπως φαίνεται από τα πρακτικά του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Ρεθύμνης, όπου ο ίδιος ο τότε δήμαρχος κ. Δ. Αρχοντάκης παραδέχεται ότι οι συναντήσεις ήταν μυστικές για να μην πάρει το θέμα δημοσιότητα και υπάρξουν αντιδράσεις των κατοίκων που θα παρακώλυαν την δημιουργία του ΧΥΤΑ.
Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε ότι οι κάτοικοι του Μαρουλά στον αγώνα αυτόν φέρθηκαν σαν πολίτες της Ελλάδας και της Ευρώπης. Πίστεψαν στη Δικαιοσύνη και σεβάστηκαν τους θεσμούς, δεν πήγαν να κλείσουν μόνοι τους το ΧΥΤΑ. Σε μια περιοχή σαν την Κρήτη που συχνά οι πράξεις αυτοδικίας επιβραβεύονται από τη μεριά της πολιτικής εξουσίας, έδωσαν το παράδειγμα ώριμων πολιτών καταφεύγοντας στη Δικαιοσύνη. Ανέθεσαν σε δικηγορικό γραφείο της Αθήνας την υπόθεση ενώ ταυτόχρονα κατέγραψαν σε βιντεοκασέτα τις τραγικές εικόνες της χωματερής (γλάρους και πρόβατα να τρέφονται από τα σκουπίδια, γυπαετοί (σπάνιο προστατευόμενο είδος) να πετούν σε απόσταση αναπνοής στο χαρακτηρισμένο με NATURA 2000 Μαρουλιανό φαράγγι και μαύρα στραγγίσματα να ρέουν ανεμπόδιστα.
Ο εμπαιγμός συνεχίστηκε για χρόνια από την πλευρά του Δήμου Ρεθύμνου και προσωπικά από τον τότε Δήμαρχο κ. Αρχοντάκη ενώ οι λίγοι είναι αλήθεια κάτοικοι του Μαρουλά που συμμετέχουν στις κινήσεις ενάντια στη χωματερή προσπαθούν να δημοσιοποιήσουν με κάθε τρόπο το θέμα σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαικό επίπεδο.
Το καλοκαίρι του 2001 δημιουργείται η «Κίνηση Πολιτών κατά του ΧΥΤΑ» με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού. Κυκλοφορεί έντυπο στο οποίο οι πολίτες ζητούν το άμεσο κλείσιμο του ΧΥΤΑ και την αποκατάσταση του χώρου. Ήδη τον Ιούλιο του 2001 η Κίνηση αριθμεί μερικές εκατοντάδες μέλη. Συμμετείχαν κάτοικοι της περιοχής γύρω από το ΧΥΤΑ, των γύρω χωριών αλλά και πολλοί κάτοικοι της πόλης του Ρεθύμνου, ενώ αξιοσημείωτη στον αγώνα αυτόν ήταν η στήριξη με άρθρα που δημοσιεύτηκαν στον τοπικό τύπο του Περιβαλλοντικού Συλλόγου Ρεθύμνου.
Εκ κατακλείδι οι δύο δημοτικές αρχές που χειρίστηκαν το θέμα, με επικεφαλής τους κ.κ. Αρχοντάκη και Μαρινάκη, δεν θέλησαν να αντιληφθούν ούτε στιγμή την κατάσταση που επικρατούσε τόσο μακριά, μα και τόσο κοντά στην πόλη του Ρεθύμνου. Θα περίμενε κανείς περισσότερη σύνεση και σοφία από ανθρώπους στη θέση αυτή. Η χωματερή θα συνεχίσει να λειτουργεί παράνομα για σχεδόν 10 χρόνια παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΕΝΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ
| 1993 | Έναρξη κατασκευής του ΧΥΤΑ στη θέση Αθάνατοι της Μαρουλιανής Χαλέπας, περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους (NATURA 2000) και λίγα χιλιόμετρα από το ιστορικά διατηρητέο χωριό του Μαρουλά. |
| 4/3/1994 | Αρχίζει η εναπόθεση απορριμμάτων χωρίς να έχει ολοκληρωθεί το έργο και πριν εξασφαλισθεί η προστασία της μεμβράνης στεγάνωσης. |
| 1996 | Δημοσιεύματα και καταγγελίες για ρύπανση πηγαδιών από τα στραγγίσματα του ΧΥΤΑ. Ήδη ο ΧΥΤΑ είναι κορεσμένος, ενώ δεν έχει συσταθεί ακόμα ο φορέας διαχείρισής του. |
| 1997 | Ένα χρόνο πριν λήξουν οι περιβαλλοντικοί όροι για την λειτουργία του ΧΥΤΑ, ο δήμος Ρεθύμνου λαμβάνει από το ΥΠΕΧΩΔΕ χρηματοδότηση 600.000.000 δρχ. για την ολοκλήρωση του έργου. Το έργο δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ και oι περιβαλλοντικοί όροι που είχαν τεθεί για την άδεια λειτουργίας του ΧΥΤΑ δεν θα εφαρμοσθούν. |
| 27/8/1998 | Λήγει η άδεια λειτουργίας του ΧΥΤΑ. Ο χώρος είναι, και τυπικά πλέον, μια ανεξέλεγκτη και παράνομη χωματερή. Στην επίσημη αλληλογραφία, όμως, και στις δηλώσεις των αρμοδίων συνεχίζει να αναφέρεται ως ΧΥΤΑ. |
| 2000 | Ηχωματερή του Μαρουλά είναι ήδη το σημαντικότερο περιβαλλοντικό πρόβλημα του νομού. Τα στραγγίσματα ρέουν από παντού και μέσα από το ρέμα της Αγίας Τριάδας καταλήγουν στην παραλιακή ζώνη. Τα σχετικά δημοσιεύματα και οι καταγγελίες στον τύπο είναι σχεδόν καθημερινά. Το ίδιο και οι προσπάθειες των τοπικών αρχών να υπερασπιστούν την χωματερή. |
| 2/4/2001 | Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μαρουλά καταθέτει ενώπιον του Πρωτοδικείου Ρεθύμνου αίτηση προσωρινών μέτρων, ζητώντας να κλείσει ο «ΧΥΤΑ». Η αίτηση απορρίπτεται 3 μήνες αργότερα στις 29/6/2001. Στα έγγραφα που ο Δήμος Ρεθύμνου καταθέτει στο δικαστήριο περιλαμβάνεται και γνωμοδότηση δύο καθηγητών του Πολυτεχνείου Κρήτης οι οποίοι παρουσιάζουν την χωματερή ως έναν αποδεκτό ΧΥΤΑ. Οι επιστήμονες αυτοί είναι οι ίδιοι που, λίγες ημέρες πριν, υπέγραψαν σύμβαση με τον Δήμο Ρεθύμνου στα πλαίσια προγράμματος για βελτιωτικά έργα στον «ΧΥΤΑ», έργα που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. |
| 4ος – 6ος 2001 | Βλέπουν το φως της δημοσιότητας φωτογραφίες και video της χωματερής που σοκάρουν. Η λάσπη του βιολογικού του Ρεθύμνου και τα απόβλητα των δημοτικών σφαγείων απορρίπτονται και αφήνονται ακάλυπτα στην χωματερή. Πολλές δεκάδες εγκαταλειμμένα αυτοκίνητα (από τα οποία δεν έχουν αφαιρεθεί οι μπαταρίες) και εκατοντάδες ελαστικά αυτοκινήτων συσσωρεύονται στο χώρο του «ΧΥΤΑ». Οι εικόνες επιβεβαιώνουν την έκθεση αυτοψίας του Κλιμακίου Ελέγχου Περιβάλλοντος (21/2/2001) η οποία, επιπλέον, αναφέρει ότι «δίπλα στον ΧΥΤΑ καίγονται, κατά καιρούς, ογκώδη απορρίμματα που περιέχουν πλαστικά υλικά κάθε είδους». |
| 3/5/2001 | Μέλη του Περιβαλλοντικού Συλλόγου Ρεθύμνου προσφεύγουν στη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Ε.Ε. καταγγέλλοντας την παράνομη και επικίνδυνη λειτουργία της χωματερής. |
| 11/7/2003 | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει «αιτιολογημένη γνώμη» σύμφωνα με την οποία διαπιστώνει ότι ο ΧΥΤΑ του Μαρουλά δεν πληροί τις διατάξεις της Κοινοτικής νομοθεσίας. Ωστόσο δύο μόλις μήνες πριν, στις 8/5/2001, το Νομαρχιακό Συμβούλιο Ρεθύμνου προχωρά στην έγκριση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για έργα αποκατάστασης και επέκτασης του ΧΥΤΑ στον Μαρουλά. |
| 2004 | Τον Ιούλιο του 2004 η Ε.Ε. αποφασίζει να παραπέμψει την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καθώς η προθεσμία που έχει δοθεί με την «αιτιολογημένη γνώμη» παρήλθε χωρίς να ληφθεί κάποιο μέτρο. Στις 11/8/2004 εκδηλώνεται πυρκαγιά στον χώρο με τα εγκαταλειμμένα αυτοκίνητα. Όλα αυτά και ενώ βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη οι λαμπροί Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004. |
| 6/10/2005 | Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με μια οριζόντια καταγγελία, που περιλαμβάνει το σύνολο των χωματερών (μεταξύ αυτών και του Μαρουλά), καταδικάζει την Ελλάδα επειδή δεν συμμορφώθηκε με την Οδηγία για τα Απορρίμματα και την καλεί να λάβει μέτρα ώστε να συμμορφωθεί με την απόφαση του Δικαστηρίου. |
| 2006 | Δηλώνεται στην Ε.Ε. απο Ελληνικής πλευράς ως καταληκτική ημερομηνία για το οριστικό κλείσιμο της χωματερής η 31η Δεκεμβρίου 2006. Στις 26/5/2006 καίγονται παρουσία εισαγγελέως 9.000 δενδρύλλια, 4,5 κιλά κάναβης και μικρότερες ποσότητες άλλων ναρκωτικών. Οι φωτογραφίες δείχνουν ότι η καύση έγινε στον χώρο όπου εναποτίθενται και κατά καιρούς καίγονται τα ογκώδη απορρίμματα. Παρόμοια διαδικασία καταστροφής ναρκωτικών είχε γίνει και τον Φεβρουάριο του 2002, στον ίδιο χώρο. |
| 30/1/2007 | Το Δημοτικό Συμβούλιο Ρεθύμνου, υπό νέα σύνθεση μετά τις δημοτικές εκλογές που μόλις είχαν προηγηθεί (και ενώ ως αντιπολίτευση άλλα επαγγέλονταν για το θέμα), κατά πλειοψηφία αποφασίζει την συνέχιση της λειτουργίας του «ΧΥΤΑ». Ο Περιβαλλοντικός Σύλλογος Ρεθύμνου διαμαρτύρεται υποστηρίζοντας ότι κανένα Δημοτικό Συμβούλιο δεν έχει αρμοδιότητα να παραβαίνει νόμους και αποφάσεις του Ελληνικού Κράτους και της Ε.Ε. Ο υπεύθυνος καθαριότητας δηλώνει ότι ο «ΧΥΤΑ» θα κλείσει οπωσδήποτε τον Μάρτιο. |
| 23/4/2007 | Στη χωματερή για μια ακόμη φορά εκδηλώνεται πυρκαγιά, ενώ φυσικά ο Μάρτης πέρασε κι ο «ΧΥΤΑ» δεν έκλεισε. Ένα αποπνικτικό νέφος με έντονη οσμή καμένου πλαστικού εκλύεται από την χωματερή και διαχέεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Η πυρκαγιά θα συνεχιστεί αδιάκοπα για μήνες παράγοντας τόνους τοξικών και επικίνδυνων αέριων ρύπων. |
| 30/4/2007 | Εκδίδεται απόφαση του Νομάρχη Ρεθύμνου περί οριστικής διακοπής της λειτουργίας του ΧΥΤΑ (που κατά την Ε.Ε. είναι χωματερή και θεωρητικά έκλεισε στις 31-12-2006). |
| 13/6/2007 | Για πολλοστή φορά το Δημοτικό Συμβούλιο Ρεθύμνου αποφασίζει, αγνοώντας όλες τις αποφάσεις που έχουν ληφθεί επί του θέματος σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, την συνέχιση της λειτουργίας του «ΧΥΤΑ». Η νέα προσφυγή ενάντια στην τελευταία απόφαση του Δήμου Ρεθύμνου απορρίπτεται (19/7/2007) με το αιτιολογικό ότι η απόφαση για το αν θα κλείσει ή όχι μια επιχείρηση που ρυπαίνει, δεν υπάγεται στην αρμοδιότητα του Δημοτικού Συμβουλίου και ότι ο καθ’ ύλη αρμόδιος, ο Νομάρχης, έχει ήδη εκδώσει απόφαση (30-4-2007) περί οριστικού κλεισίματος του ΧΥΤΑ. |
| 9/11/2007 | Για περισσότερους από έξι μήνες καπνίζει η χωματερή του Μαρουλά εκλύοντας στην ατμόσφαιρα διοξίνες και άλλες τοξικές ουσίες. Ωστόσο συνεχίζει να λειτουργεί και να δέχεται καθημερινά τόνους απορριμμάτων. Δεν έχουν γίνει μέχρι στιγμής μετρήσεις για διοξίνες όπως επίσης, όλα αυτά τα χρόνια, δεν ελέγχθηκε ποτέ αν έχουν ρυπανθεί και σε ποιο βαθμό τα υπόγεια νερά. |
| 10/12/2007 | Δικαστική απόφαση που επιδίδεται στην αρμόδια διαδημοτική επιχείρηση διαχείρισης των απορριμμάτων επιβάλει το άμεσο κλείσιμο της χωματερής του Μαρουλά. Τις αμέσως επόμενες ημέρες διακόπτεται η μεταφορά απορριμμάτων στον Μαρουλά και αυτά οδηγούνται στο ΧΥΤΑ Αμαρίου. |
| 4ος-6ος /2008 | Υπογράφεται η σύμβαση για την αποκατάσταση του χώρου και ο εργολάβος αποκατάστασης ξεκινά τις εργασίες. |
| 1ος 2009 | Ολοκληρώνονται οι επιχωματώσεις και η κατασκευή των υποδομών αποκατάστασης του ΧΥΤΑ |
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Εφημερίδες «Ρεθεμνιώτικα Νέα», «Κρητική Επιθεώρηση», «Ρέθεμνος», «Νέα Κρήτη» και «Ελευθερία».
- Ελληνική Εταιρία Προστασίας Φύσης.
- Ψηφίσματα Εκπολιτιστικού Συλλόγου Μαρουλά.
- Αποφάσεις και πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Ρεθύμνου.
- Αποφάσεις και πρακτικά των τοπικών συμβουλίων των διαμερισμάτων Πηγής, Μαρουλά, Τριών Μοναστηριών και Αγ. Τριάδας.
- Περιβαλλοντικός Σύλλογος Ρεθύμνου
- www.ecocrete.gr
- Κοπανάκης Ηλίας, «XYTA Ρεθύμνου – δημιουργία και κοινωνική σύγκρουση», Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Χημείας, Ηράκλειο, 2004.
Κατεβάστε την εργασία εδώ
