Εδώ και λίγες μέρες είναι διαθέσιμο on-line το εξαιρετικό άρθρο με τίτλο “Direct dating of human fossils and the ever-changing story of human evolution” των Rainer Grün και Chris Stringer στο Quaternary Science Reviews 322 (2023) 108379, στο οποίο γίνεται εκτενής αναφορά στο σπήλαιο Απήδημα που βρίσκεται δυτικά της Αρεόπολης. Ανασκαφές στο σπήλαιο έχουν φέρει στο φως μεταξύ των άλλων και ένα κρανίο ηλικίας πάνω από 210.000 ετών που αποτελεί το παλαιότερο γνωστό δείγμα Homo sapiens σε περιοχή εκτός Αφρικής. Στη φωτογραφία στο Β (pg. 58/112 του άρθρου), παρατηρούμε από την ανασκαφή στο Απήδημα έναν σωρό χώματα, όπου ανάμεσα τους υπάρχουν πέτρες, γκρι και άσπρες. Οι άσπρες πέτρες, υπό μορφή λεπτής φλούδας που εμφανίζονται, δεν ήταν πάντα πέτρες. Κάποτε ήταν δύο ανθρώπινα κρανία που με την πάροδο των εκατοντάδων χιλιάδων ετών έγιναν απολιθώματα. Και κάπου εδώ επιβεβαιώνεται για μια ακόμα φορά, τουλάχιστον για μένα, ότι το Μονόγραμμα του Οδυσσέα Ελύτη δεν αποτελεί ένα απλό ποίημα αγάπης, αλλά μια ασύλληπτη πνευματική σύλληψη, από τις πιο εντυπωσιακές του ανθρώπου όλων των εποχών. Είναι ένα ποίημα που προσεγγίζει τον άνθρωπο από απειράριθμους δρόμους. Και φυσικά ο Ελύτης δεν γνώριζε ή δεν χρειάζονταν να γνωρίζει παλαιοαρχαιολογία, αλλά όταν η ικανότητα αντίληψης της πραγματικότητας υψώνεται πάνω από τον νου, κατεβαίνοντας στην καρδιά, τότε η επιστήμη μετατρέπεται σε παιδικό παιχνίδι που δε το χορταίνεις.
Οι πελώριες λιάνες και των ηφαιστείων οι λάβες
Θα’ ρθει μέρα, μ’ ακούς
Να μας θάψουν, κι οι χιλιάδες ύστερα χρόνοι
Λαμπερά θα μας κάνουν πετρώματα, μ’ ακούς
Να γυαλίσει επάνω τους η απονιά, μ’ ακούς
Των ανθρώπων.
Το Μονόγραμμα (ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ)
